Afgelopen anderhalve week hebben we behoorlijk wat werk kunnen verrichten voor onze stage. We moeten namelijk wat groeigegevens alsnog achterhalen, omdat we pas onlangs hebben besloten om die te betrekken in het onderzoek. Niet dat het al eerder ter sprake gekomen was, maar Ricardo is er gewoon nooit op ingegaan. Terwijl het prima mogelijk blijkt om het beloop van het gewicht van de kinderen van de moeders te krijgen, mits ze hun groeiboekje meenemen naar het onderzoek (en dat blijken ze te doen!). Marieke en ik hebben besloten zelf achter de groeigegevens aan te gaan van de 80 kinderen die we tot nu toe in de scholen opgemeten hebben toen er nog geen groeiboekjes in het spel waren. Dit had nogal wat voeten in de aarde, want er werd van ons gedacht dat we dit niet zelfstandig zouden kunnen. Er moest dus van alles geregeld en besproken worden (of, zo noem ik het maar, wanneer het een paar dagen duurt om de juiste mensen te pakken te krijgen) waardoor het nog even duurde voor Marieke en ik daadwerkelijk de wijken bezochten waar we al geweest zijn in de afgelopen twee maanden.

Onze eerste actie was omslachtig, tijdrovend en niet zo effectief, maar wel heel erg leuk. Voor het bezoeken van 11 geselecteerde families hadden we iemand nodig die ons kon uitleggen hoe het snelst door de wijk, Santos Dumont, konden lopen. Door een schoolmedewerkster werden we verwezen naar Dona Arlete, een stokoude dame die al haar hele leven in Santos Durmont woonde en werkte. Zij tekende met een tegenwoordigheid van geest die niet onderdeed voor de onze een kaart van de wijk, inclusief snelste wandelroute. Daarna nodigde ze ons uit om te lunchen met een paar van haar kinderen en kleinkinderen. We wilden daarna eigenlijk meteen beginnen, maar we besloten even bij Ricardo te checken of we dit sociaal-technisch konden maken (we zijn gewaarschuwd door een lid van de onderzoeksgroep, dat het erg vreemd zou zijn om zomaar op iemands stoep te staan en om dat groeiboekje te vragen). Die vond dat er iemand met ons mee moest, en dus werd het verschoven naar de volgende dag. Toen ging Fransisco met ons mee, maar onze braziliaanse intermediair bleek het proces eigenlijk vooral te vertragen. Hij bleef zoveel mogelijk in de auto zitten, werd voortdurend gebeld en gebruikte omslachtig veel woorden voor de uitleg over ons bezoek bij de moeders.

Al na twee huizen besloten we het zelf te gaan proberen toen Fransisco weer aan het bellen was en binnen twee tellen stonden we weer buiten met de gegevens die we wilden. Dat komt waarschijnlijk doordat deze vrij brutale manier van informatie achterhalen door de mensen wordt geaccepteerd dankzij onze nog altijd exotische verschijning en ons schattige portugees. Wij voelen geen schroom (maar juist avontuur) als we door drie kinderen langs zandweggetjes naar een huis worden geleid en daarna naar een vreemde huiskamer worden gebracht. Bovendien kennen de meeste moeders ons nog van de dag dat hun kind werd opgemeten op school.

In de twee weken die ons nu nog resten in Aracaju gaan we ons dus op deze taak storten. Google Maps bleek zojuist van zelfs de kleinste wijkjes een plattegrondje te hebben, dus we hoeven geen wijkoudsten meer lastig te vallen en kunnen met onze fietsen langs de huizen. Verder kreeg ik bijna een hartverzakking toen bleek dat Fransisco van plan was om alle gegevens direct in tabellen in te voeren, in plaats van via een digitale versie van de papieren vragenlijst. Iets wat met 1500 kinderen en meer dan 250 items een veel te groot risico op invoerfouten oplevert. De reactie op mijn voorstel om toch zo'n digitaal formulier te maken was zo lauw ('Tja..maar denk je niet dat dat wel erg veel werk is..?') dat wij het nu gaan maken. En dat is echt een werkje van niets. Ik kan nog steeds niet geloven dat voor een onderzoek dat zoveel tijd, geld en moeite kost, waar bovendien een aantal mensen op gaat promoveren, niemand zich druk maakt om de kwaliteit van de dataverwerking. Maar goed.

Dit wordt een lang stuk, want ik zou dit gemopper graag willen afsluiten met wat achtergrondinformatie. Over het eten hier!

Wat aardappels-groente-vlees voor ons is, is voor hier voor werkelijk iedereen spaghetti-rijst-feijoão (bruine bonenstoofpotje)-stukje kip. Dit alles overgoten met farofa, een gelig poeder gemaakt van boter en meel om de boel een beetje mee op te leuken - al kan ik er niet helemaal mee uit de weg, omdat ik vind dat het weinig toevoegt. En verder is er altijd en overal vlees bij.

Gelukkig koken Marieke en ik bijna elke dag zelf, zodat we alsnog wat groenten binnen krijgen en het vlees weg kunnen laten (in ons appartement ben ik in ieder geval nog vegetariër..).

In stalletjes en winkeltjes waar je hier tussendoortjes kunt kopen, worden hier allerlei vormen van deeg met vlees of kaas verkocht. De eerste twee weken vond ik het nog wel leuk om te kijken wat er allemaal verkocht werd, maar intussen heb ik door dat het altijd dezelfde kleffe of juist veel te droge happen zijn. Er wordt nog wel een rozig goedje bij geserveerd met een naam die wordt uigesproken als ketjoepie , maar dat maakt het er niet veel beter op. We bewaren deze culinaire uitspattingen voor brakke dagen of busstations waar niets anders verkocht wordt.

Maar, gelukkig, hoe klein het stalletje ook moge zijn, er worden altijd minstens drie soorten sapjes verkocht. Mango, guave, passievrucht, sinaasappel en dan nog een hele rits aan vruchten waar ik de Nederlandse naam niet eens voor zou weten. Beetje gecrusht ijs er bij, soms nog wat melk en helaas altijd een berg suiker, maar het resultaat is heerlijk!

Naast de sapjes en de vruchten is er nog een ander lichtpuntje in het braziliaanse dieet: goiabada. Dat is een stevige gelei gemaakt van guave die verkocht wordt in plastic bakjes. Je kunt het in stukjes of plakjes snijden en je kunt er de meest fantastische combinaties met andere dingen mee maken. Creamcrackers, kaas, tapiocapannenkoekjes, maar vooral...creme de leite. Dat is een soort room op basis van melk dat het houdt tussen slagroom en crême fraîche en je kunt het over stukjes goiabada gieten. Goddelijk.

En speciaal voor Floor Vergouwe: ik kan niet wachten tot ik dit in Nederland kan combineren met gebakken geitenkaas en pecannootjes.. (beide minder wijd verkrijgbaar hier)

Nu weten wij de hoeveelheid eten van de hierboven beschreven middelen nog een beetje te beperken. Maar door het gestouw van de brazilianen zelf, is obesitas hier overal. De slanke meisjes die je per dag in het straatbeeld ziet zijn op een paar handen te tellen. Op plaatsen met voorzieningen voor minder validen, zoals de speciale rijen in de supermarkt en speciale stoelen in de bus, staat op de indicatieplaatjes behalve zwangere vrouwen en bejaarden ook obese mensen met een veelzeggend tekeningetje.

Dat weerhoudt de mensen, vrouwen eigenlijk, er niet van om strakke jurkjes zonder beha aan te trekken, of om op het strand een minibikinibroekje (waar ik overigens ook, volledig geïntegreerd, in rondhuppel. Er is al een foto gemaakt van mijn derrière. Door een keurige, minstens 50-jarige, vrouw.). Nul schaamte! Ze schuiven rustig hun enorme penzen voor Marieke's neus met de vraag of ze ook even bij hen de vetplooidikte wil meten. Hilariteit alom toen de tang vervolgens niet eens groot genoeg bleek te zijn voor de massa spek die er tussen moest.

Het is niet de bedoeling dat je die pondjes te veel er af sport of dieet. Liever liposuctie. Ik heb in een tijdschrift een artikel zitten lezen dat als kop had 'Zo krijg je weer een perfect lichaam!' en waar vervolgens alle voors en tegens van verschillende plastische chirurgische ingrepen werden gegeven ('Houdt er bij een borstvergroting wel rekening mee dat je daarna nog een tijd uit de zon moet blijven'). Allerlei meisjes die we hier ontmoet hebben, sommige net 18, hadden al opgepompte borsten. Het is hier volstrekt normaal. Een voordeel: je kunt met zo'n voorgevel ook gerust een minibikinitopje aan trekken bij je broekje, want het blijft toch vanzelf zitten.

In principe mag ik het wel, die trotsheid waar iedereen zijn lijf mee torst. Maar als ik dan ook kinderen van 5 zie die een grote bloeddrukmeterband om moeten omdat hun arm al de proporties heeft van een volwassen arm, zou ik willen dat mensen er een wat groter probleem van maakten. Globo, een van de grooste tv-zenders, zendt allerlei compagnefilmpjes uit, van denguepreventie tot het belang van naar school gaan. Maar wat zou het mooi zijn als er daar één aan werd toegevoegd, over dat die spaghetti bijvoorbeeld best vervangen zou kunnen worden voor een glanzende, rode, sappige tomaat (in verste verte niet te vergelijken met die waterbommetjes van de Appie).

Liefs van jullie wereldverbeteraar

Floor